فیلتر های فروشگاه
چاپ مسکو یکی از مهمترین، معتبرترین و اثرگذارترین تصحیحهای علمی از شاهنامه فردوسی است؛ تصحیحی که نه تنها مسیر پژوهشهای شاهنامهپژوهی را تغییر داد، بلکه تا امروز بهعنوان مبنای اصلی اغلب چاپهای رایج شاهنامه در ایران شناخته میشود. این نسخه حاصل بیش از یک دهه کار منسجم، روشمند و دانشگاهی گروهی از برجستهترین ایرانشناسان و شرقشناسان قرن بیستم است و جایگاهی ویژه در تاریخ تصحیح متون کلاسیک فارسی دارد. در ادامه تاریخچه شاهنامه چاپ مسکو، مبانی تصحیح و نگارش آن، مهمترین نقدهای مطرحشده و در نهایت قیمت و نحوه خرید این نسخه را بررسی خواهیم کرد. با ما همراه باشید.
شکلگیری شاهنامه چاپ مسکو
پروژه تصحیح شاهنامه در اتحاد جماهیر شوروی سابق به ابتکار موسسه خاورشناسی فرهنگستان علوم آغاز شد. در سال ۱۹۵۰ میلادی گروهی از پژوهشگران برجسته به سرپرستی ی. ا. برتلس مامور تهیه متنی علمی، مستند و انتقادی از شاهنامه شدند. پس از درگذشت برتلس در سال ۱۹۵۷، این پروژه با مدیریت عبدالحسین نوشین ادامه یافت و سرانجام پس از یازده سال تلاش مداوم نتیجه این کار سترگ در فاصله سالهای ۱۹۶۰ تا ۱۹۷۱ میلادی در قالب ۹ جلد در مسکو منتشر شد؛ مجموعهای که بعدها به نام «شاهنامه چاپ مسکو» شهرت یافت.
مبانی تصحیح و نسخههای مورد استفاده
یکی از دلایل اعتبار شاهنامه فردوسی چاپ مسکو تکیه آن بر کهنترین نسخه کامل شناختهشده شاهنامه در زمان تصحیح است. نسخه اساس این چاپ شاهنامه لندن به تاریخ ۶۷۵ هجری قمری بوده که نسبت به نسخههای مورد استفاده در تصحیحهای پیشین قدمت و اعتبار بالاتری داشته است.
سه جلد نخست این مجموعه بر پایه سه نسخه خطی و از جلد چهارم به بعد بر اساس چهار نسخه خطی تنظیم شدهاند. افزون بر این نسخهبدلها و اختلاف قرائتها با دقت علمی در پانوشت صفحات ثبت شدهاند؛ ویژگی که شاهنامه چاپ مسکو را به متنی پژوهشمحور و قابل استناد برای محققان تبدیل کرده است.
ویژگیهای علمی و امتیازات شاهنامه چاپ مسکو
از مهمترین شاخصههای این تصحیح میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- استفاده از کهنترین نسخه کامل شاهنامه بهعنوان نسخه اساس
- ثبت دقیق اختلاف نسخهها (نسخهبدلها) در حاشیه متن
- توجه به ترجمه عربی بنداری بهعنوان منبع جانبی مهم
- رویکرد دانشگاهی و انتقادی در انتخاب ضبطها
- نظم دقیق در شمارهگذاری جلدها و صفحات متن اصلی
مجموع این ویژگیها باعث شده است که شاهنامه فردوسی چاپ مسکو همچنان یکی از معتبرترین تصحیحهای علمی این اثر حماسی به شمار رود و مرجع بسیاری از پژوهشهای ادبی، تاریخی و زبانشناختی باشد.
کاستیها و نقدهای وارد بر چاپ مسکو
با وجود جایگاه مهم و تاثیرگذاری گسترده شاهنامه نفیس چاپ مسکو در تاریخ تصحیحات این اثر عظیم، این نسخه از همان آغاز با نقدها و ایرادهای جدی از سوی شاهنامهپژوهان روبهرو بوده است. مهمترین انتقاد مطرحشده افتادن شمار قابل توجهی از ابیات اصیل شاهنامه و در مقابل، راه یافتن ابیات الحاقی و غیرمعتبر به متن است؛ مسئلهای که میتواند در درک دقیق روایتها، زبان فردوسی و پیوستگی داستانها خلل ایجاد کند. افزون بر این در موارد متعددی غلطخوانی نسخههای خطی توسط مصححان گزارش شده است؛ بهگونهای که برخی ضبطها نه با منطق زبانی شاهنامه سازگار است و نه با سنت روایتهای کهن آن.
از سوی دیگر یکی از ضعفهای اساسی چاپ مسکو محدود بودن دامنه نسخههای دستنویس مورد استفاده در تصحیح است. در حالی که نسخههای خطی فراوانی از شاهنامه در کتابخانههای مختلف جهان وجود داشته است، پژوهشگران روس عمدتا به نسخههایی که در دسترس خودشان بوده بسنده کردهاند و حتی در برخی موارد معرفی دقیق همان نسخهها نیز صورت نگرفته است. این رویکرد باعث شده است تصحیح مسکو بیش از آنکه بر یک روش انتقادی جامع استوار باشد، به پیروی از نسخه اساس یعنی نسخه لندن تکیه کند.
جلال خالقی مطلق، از برجستهترین شاهنامهپژوهان معاصر و مصحح شاهنامه، با صراحت روش تصحیح چاپ مسکو را غیرانتقادی میداند و آن را نوعی «رونویسی از نسخه لندن با خطاهای بسیار» توصیف میکند. به اعتقاد او اتکا به اصل اقدم و اصح نسخ بدون سنجش گسترده و تطبیق انتقادی با دیگر دستنویسها موجب شده است برخی خطاها و ضبطهای نادرست نسخه اساس بیواسطه به متن نهایی راه یابد.
با این همه، طرح این نقدها بهمعنای نفی کامل ارزش چاپ مسکو نیست؛ بلکه نشان میدهد این تصحیح در کنار اهمیت تاریخی و علمی خود محدودیتهایی دارد که شناخت آنها برای پژوهشگران، خریداران و علاقهمندان شاهنامه ضروری است؛ بهخصوص اگر هدف، دستیابی به متنی هرچه نزدیکتر به زبان و اندیشه فردوسی باشد.
تجدید چاپ و نسخه در دسترس امروز
شاهنامه چاپ مسکو در سال ۱۳۷۷ خورشیدی با حروفچینی جدید، حفظ ساختار علمی متن، ترجمه مقدمهها و نوشتههای روسی و افزودن پیوستهای تکمیلی بهکوشش دکتر سعید حمیدیان توسط نشر قطره در ایران تجدید چاپ شد. این نسخه امروز مبنای اصلی بسیاری از عناوین موجود در بازار کتاب است و در جستجوهای اینترنتی مربوط به خرید شاهنامه چاپ مسکو یا بررسی قیمت شاهنامه فردوسی چاپ مسکو بیشترین ارجاع به همین بازچاپ داده میشود.
خرید و قیمت شاهنامه چاپ مسکو
شاهنامه چاپ مسکو بهدلیل اعتبار علمی، جایگاه تاریخی و نقشی که در شکلگیری اغلب چاپهای معاصر شاهنامه داشته است، همواره یکی از گزینههای اصلی برای علاقهمندان ادبیات حماسی و پژوهشگران بوده است. همین جایگاه سبب شده است که نسخههای بازاری شاهنامه چاپ مسکو قیمت نسبتا مناسبی در مقایسه با نسخههای دیگر داشته باشد و فرایند خرید این کتاب برای علاقهمندان سادهتر شود.
قیمت شاهنامه فردوسی چاپ مسکو به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از جمله نوع چاپ (چاپ قدیمی یا تجدید چاپ)، تعداد جلدها (۹ جلد کامل یا نسخههای تکجلدی بر اساس چاپ مسکو)، کیفیت کاغذ و صحافی، ناشر و وضعیت کتاب (نو یا دست دوم). نسخههای قدیمیتر یا چاپهای نفیس و سالم شاهنامه چاپ مسکو معمولا ارزش بالاتری دارند و در بازار کتابهای تخصصی و آنتیک با قیمت بیشتری عرضه میشوند. در مقابل، چاپهای جدیدتر که بر پایه تصحیح مسکو و با حروفچینی امروزی منتشر شدهاند، گزینهای اقتصادیتر برای مطالعه عمومی و استفاده روزمره بهشمار میآیند.
برای خرید شاهنامه فردوسی چاپ مسکو کتابفروشیهای معتبر، فروشگاههای تخصصی کتابهای ادبی و پژوهشی و نیز برخی فروشگاههای آنلاین بهترین گزینهها هستند. اگر هدف تهیه شاهنامه نفیس چاپ مسکو باشد، توجه به نوع صحافی، کیفیت چاپ و کامل بودن مجموعه اهمیت دوچندان پیدا میکند که مجموعه کالای نفیس این دغدغه را برای خریداران محترم برطرف کرده است.
